2026 жылғы 27 қазанда Назарбаев Университетінің Ақылды жүйелер және жасанды интеллект институтының (ISSAI) атқарушы директоры Ербол Абсалямов А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты ұйымдастырған «Қазақ тіліндегі сөйлеу синтезінің бүгіні мен болашағы» атты халықаралық ғылыми конференцияға қатысты.
Конференция Қазақстаннан және шетелден келген тіл мамандарын, зерттеушілерді және жасанды интеллект саласының мамандарын біріктіріп, сөйлеу синтезі, компьютерлік лингвистика және қазақ тіліне арналған AI технологиялары саласындағы жетістіктерді талқылауға мүмкіндік берді.
Ербол Абсалямов «Қазақ тілі және жасанды интеллект: цифрлық инклюзияны қамтамасыз етудегі ғылыми зерттеулердің рөлі» тақырыбында баяндама жасады. Ол ISSAI институтының ғылыми-зерттеу қызметі мен әзірлемелеріне тоқталып, әсіресе Qolda моделіне назар аударды. Бұл — Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің BR24993001 гранты аясында ISSAI әзірлеген жасанды интеллект моделі.
Баяндамада Qolda моделінің қазақ тіліндегі AI технологияларына қолжетімділікті кеңейтуге және цифрлық инклюзияны дамытуға қосатын үлесі талқыланды. Сондай-ақ қазақ тілінің ерекшеліктерін ескеретін AI шешімдерін әзірлеуде сапалы тілдік деректер жиынтығының, ғылыми-зерттеу инфрақұрылымының және пәнаралық ынтымақтастықтың маңыздылығы атап өтілді.
Қатысушылар Qolda технологияларын білім беру, коммуникация, цифрлық қолжетімділік және робототехника салаларында қолдану мүмкіндіктерін де қарастырды. Бұл мысалдар іргелі зерттеулердің қоғамға пайда әкелетін практикалық шешімдерге айнала алатынын көрсетті.
Конференция аясында қазақ тілінің фонетикасы, сөйлеу синтезінің нейрондық желі архитектуралары, мәтінді сөйлеуге айналдыру жүйелері (TTS), сондай-ақ сөйлеуді қабылдау мен дауыс технологияларына қатысты эксперименттік зерттеулер бойынша баяндамалар ұсынылды. Академик Зейнеп Базарбаева қазақ тіліндегі сөйлеу синтезінің фонологиялық және просодикалық негіздері туралы баяндады. «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығының өкілдері қазақ тіліндегі сөйлеу синтезіне арналған «Қарлығаш» моделін таныстырды. Зерттеушілер эксперименттік жұмыстардың нәтижелерімен бөлісіп, AI модельдерін іс жүзінде қолдану мүмкіндіктерін, соның ішінде ISSAI әзірлемелерінің ғылыми зерттеулерде пайдаланылуын талқылады.
ISSAI-дің конференцияға қатысуы ғылыми білім алмасуға, ортақ зерттеу бағыттарын айқындауға және қазақ тіліне арналған технологияларды дамытуға үлес қосып жүрген ұйымдармен байланысты нығайтуға мүмкіндік берді.
Qolda сияқты бастамалар арқылы ISSAI қазақ тілін қолдайтын, тілдік әртүрлілікті сақтауға және қазақтілді қауымдастықтар үшін цифрлық қызметтердің қолжетімділігін арттыруға бағытталған AI технологияларын дамытуға өз үлесін қосуды жалғастыруда.